most PL = most CS
mostek PL = můstek, mostek CS

Mały most, "mostek" PL, może więc po czesku być albo "můstek" CS, albo "mostek" CS,
w ogólnym znaczeniu jest oboje poprawnie.

I potem mamy w obu językach mnóstwo konkretnych znaczeń i znaczeń przenośnych...

---


1)

Słowo "můstek" CS może znaczyć w różnych sytuacjach
to samo co polskie "mostek", ew. "most":



můstek CS
(zuby)
=
mostek PL, most protetyczny PL



můstek, kapitánský můstek CS
(na statku PL; na statku kosmicznym)
=
mostek, mostek kapitański PL



Graetzův můstek, Graetz, usměrňovací můstek, můstek, usměrnění, usměrňovač, diodový můstek, Graetzův obvod CS (elektronika)
=
mostek PL (elektronika)



tepelný most CS
=
mostek cieplny PL
- Miejsce, gdzie przez izolację ucieka ciepło z budynku, kampera, przyczepy kempingowej, itp., co nam się nie podoba.
- Prawie tak samo po czesku jak po polsku, tylko z tą różnicą, że po czesku chodzi o "most", natomiast po polsku o "mostek".



most CS (gymnastika)
=
mostek PL
- Prawie tak samo po czesku jak po polsku, tylko z tą różnicą, że po czesku chodzi o "most", natomiast po polsku o "mostek".


---


2)

Słowo "můstek" CS też może znaczyć coś,
co dla Polaka raczej mostkiem nie będzie:



skokanský můstek CS
=
skocznia narciarska PL



oslí můstek CS (nieformalnie)
- Sposób, jak podczas wykładu płynnie przejść od jednego tematu do całkowicie innego; połączenie dwu różnych tematów dla eleganckiego (w ramach możliwości) przejścia od jednego do drugiego. (Czasami wychodzi elegancko, czasami raczej na siłę.)
- Czasami chyba ktoś użyje też w znaczeniu "mnemotechnika", sposób, jak coś zapamiętać.


---


3)

Sytuacje, kiedy po polsku chodzi o "mostek" PL,
natomiast po czesku jest całkowicie inazcej (!!!):



mostek PL
(kolarstwo, część roweru, wspornik kierownicy)
=
představec CS
(Można w tym słowie widzieć, że za pomocą představce kierownica ustawi się do przodu.)



mostek PL
(anatomia, część klatki piersiowej)
=
hrudní kost CS
(klatka piersiowa PL = hrudník, hrudní koš CS)


---


4)

Auta (terenowe):



most PL, oś PL
náprava CS

półoś (napędowa) PL
poloosa CS

mechanizm różnicowy PL
diferenciál CS;
diferák CS (slangowo, potocznie);
rozvodovka CS (archaicznie, fachowo, poprawnie, formalnie)

blokada mostu PL
uzávěrka diferenciálu CS,
uzávěrka CS;
špéra CS (slangowo, z j. niemieckiego)

blokada Torsen PL
samosvorný diferenciál CS (poprawnie, formalnie, fachowo);
samosvor CS (slangowo, potocznie)


Czasami pojawi się termin "elektronická uzávěrka (diferenciálu)" CS,
i to jest tylko funkcja ESP, to tylko lepsza elektronika / software pracujący z hamulcami.
Jest więc ważna różnica
"elektronická" (z grubsza ESP i z nim pokrewne systemy)
vs. "elektrická" / "elektricky ovládaná" (elektrycznie sterowana blokada mechaniczna).

W obszarze polskich słów oś / most / mechanizm różnicowy zależy poprawne tłumaczenie od konkretnego kontekstu,
bo sam "most" PL będzie po czesku najlepiej chyba "náprava" CS (co generalnie znaczy "oś" PL),
natomiast "blokada mostu" PL będzie po czesku zdecydowanie "uzávěrka diferenciálu" CS.
Po czesku więc jakby zamykamy tylko sam mechanizm różnicowy, natomiast Polacy jakby blokują cały most, patrząc na to językowo.
Dlatego czasami trudno poprawnie i precyzyjnie przetłumaczyć konkretne słowo.


---


5)

Nazwy własne miejsc w Czechach:
(realioznawstwo; małe vs. duże literki – "m" vs. "M")



a)


Most
– Miasto w północnych Czechach, zdobywa się tam węgiel brązowy, powierzochowo, dlatego w drugiej połowie XX. wieku praktycznie całe miasto znikneło, bo zdemołowano w ramach zdobywania węgła, i odbudowano znów. Uratowano jedynnie kościół, przewieziono go na torach kolejowych.


Pěchotní srub N-D-S 72 Můstek
– Jeden obiekt twierzdy Dobrošov, koło Náchodu, z lat 30. XX. wieku. Dostępny z przewodnikiem twierdzy, część trasy podziemnej zwiedzania dla turystów.


Můstek
– Dolna część skweru im. św. Wacława (Václavské náměstí), głównego rynku w Pradze.
– Stacja metra właśnie tam. Jedyna możliwość bezpośredniej przesiadki między liniami metra A i B; jedna z trzech stacji przesiadki między linijami metra (A × B; A × C; B × C). Informacja aktualna k końcu 2025 r., kiedy ten artykuł piszę i kiedy istnieją trzy linie metra (A, B, C); przebiega już budowa nowej linii metra, linii D.


Černý Most
– Część Pragi, dzielnica, krawędź Pragi w kierunku wschodnich Czech, znaczy też w kierunku Polski. Jeżeli ktoś przyjedzie do Pragi w kierunku od miast Warszawa, Wrocław, Kłodzko, Wałbrzych, Náchod, Trutnov, Jaroměř, Hradec Králové, Pardubice, po autostradzie D11 (droga E67) albo po równoległej drodze 611 (ta zgoda "11", to nie przypadek, to system), to właśnie w dzielnicy Černý Most zaczyna się metro, linia B, i jest tam przy tym metrze dom parkingowy i parking. Więc, Černý Most, to ta nazsa część Pragi, do której z Náchodu albo z Polski typowo przyjeżdżamy, i gdzie z naszego kierunku można wsiąść na metro, linia B.
– Pisze się duże "M", bo to tylko nazwa, bo nie chodzi o most, skoro chodzi o dzielnicę. I nazwy miast / miejscowości piszemy z dużymi literkami też na początku drugiego i dalszych słów (co generalnie w czeskich nazwach własnych nie jest oczywiste; czeski to nie polski; czeski to nie angielski).


Karlův most
– Most Karola; najsłynniejszy most w Pradze; drugi nastarszy stojący most w Czechach. Dał go wybudować król Karel IV. Dawniej nazywał się po prostu "Kamenný most".
– Pisze się małe "m", bo naprawdę chodzi o most; to słowo "most", to nie nazwa, to fakt, więc małe "m".


Zwięzłe mówiąc:
"most" jest mostem,
"Most" nie jest mostem.
Jest to logiczne,
bo np. człowiek "kovář" jest kowalem,
natomiast człowiek "Kovář" nie jest kowalem (nie musi być), tylko ma takie nazwisko.



b)


Podobnie działa słowo "hora" CS ( = góra PL):


Góra v Karkonoszach i inne góry w innych górach:
Černá hora
– Jest naprawdę górą, więc ma małe "h".


Miasteczko koło Brna (i tamtejszy browar):
Černá Hora
– Nie jest górą; i nazwy miast mają duże pierwsze literki każdego słowa, więc ma duże "H".


Kraj w byłej Jugoslawii:
Černá Hora
– Nie jest górą, więc ma duże "H".


Na takiej samej zasadzie działają też inne podobne nazwy geograficzne:

Černé moře
– Naprawdę morze, więc małe "m".


Prawdziwe rzeczy nie mają potrzeby robić się pozornie większymi :)



---


6)

Kładka



a)


kładka PL
- lávka CS
(przez wodę; ew. coś pomocnego, technicznego, koło budowy, budynku, dużej maszyny przemysłowej, itp.)
- nadchod CS
(przez drogę albo przez tory;
np. z domu parkingowego na przystanek koncowy metra B w powyżej wspominanej praskiej dzielnicy Černý Most)


Tutaj wyjątkowo pozwolę sobie jako Czech wyjaśnić polskiemu czytelnikowi coś z polskiego:

Polskie słowo "kładka" podobno pochodzi od słów
kłoda PL = kláda CS,
bo pierwsze kładki podobno powstały w ten sposób, że przez strumień chodziło się przez leżącą kłodę.

(pień PL = kmen CS)



b)


"kladka" CS
- krążek PL
(fyzika, technika; pevná kladka, volná kladka, kladkostroj)
- kłódka PL
(visací zámek CS)


---


Tyle więc na temat "most".
I zaczęło się tak niepozornie, skoro "most" to po prostu "most", i akurat tutaj nie ma żadnej zdrady.


---


Foto:
Własne zdjęcie, sierpień 2014, podróż na hulajnodze z naczepą czeskim śródlądem;
most "Duha" ("duha" CS = "tęcza" PL),
rzeka Lužnice, miasto Bechyně, powiat Tábor, województwo České Budějovice (Jihočeský kraj), Czechy południowe;
wspólny ruch pociągów i pojazdów drogowych w jednym pasie (!),
jedynne mnie znane miejsce, gdzie jest dla całego kierunku zainstalowany znak drogowy "minimalna pozwolona prędkość" (10 km/h), że by pociąg nie zderzył się z autem.