Czeski czasownik "rýt" (CS) znaczy "kopać" (PL).
Ale tylko w sensie kopać grządkę, szpadlem, obracać glebę.

Można widzieć podobność z polskim rzeczownikiem "ryj".
Bo dokładnie to dzik swoim ryjem (PL) robi: Ryje (CS), przewraca glębę.

I mamy też rzeczownik "rýč" CS,
co znaczy "szpadel" PL.


---


kopać PL:

1) kilofem, motyką:
kopat CS

2) grządkę szpadlem, ręcznie szpadlem obracać ziemię, typowo wiosną lub jeśnią:
rýt CS

3) nogą (do piłki lub przeciwnika):
kopat CS

4) pies przednimi nogami, dziurę w ziemi:
hrabat CS

5) zakopać auto (w głębokim śniegu lub błocie):
zahrabat se s autem CS (slangowo, potocznie)
zapadnout s autem CS (bardziej formalnie)


---


hrabat (hnanými koly auta) CS
= tracić trakcję napędzanych kół PL


hrabat (hráběmi) CS
= grabić (grabiami) PL


hrabat se (v něčem) CS (raczej ekspresywnie; przanajmniej potoczne)
= grzebać PL


Plus ekspresywne wyrażenia z następnymi znaczeniami:
- vyhrabat se z postele; vyhrabat se do svahu, do kopce, do schodů, ...
- hrabat (někomu) do něčeho (neautorizovaně zasahovat, neodborně nebo do soukromých věcí, a tím ho rozčílit)
– do cizích věcí, do zdrojového kódu, do elektroinstalace, ...


hrábě CS
= grabie


(
uwaga:
hrabě CS (bez kreski nad "a")
= hrabia PL
)


Mamy też pokrewne słowa, dotyczącę grabienia:

CS:
- hrob,
- pohřbít (pochovat),
- hřbitov,
- pohřeb

PL:
- grób,
- pogrzebać (pochować),
- cmentarz (ja w tym zawsze widzę "cemetery" EN, albo "cintorín" SK),
- pogrzeb


---

Notatka na margines,
dla miłośników języków:

(Pozostałym, dla których język czeski to tylko narzędzie,
polecam lepiej przeskoczyć na następne trzy myślniki.)


příkop CS
= row PL

rov (archaiczny czeski; ulubione w krzyżówkach)
= hrob CS
= grób PL


záhon CS
= grządka PL


řádek CS
(pokrewne z polskim "rzęd", "rząd" i "porządek")
= linijka PL (w tekście)
= wiersz PL (w tabelce w bazy danych)
= row EN


---


3× ekspresywnie:

- rýt do někoho = systematicky někoho kritizovat, spíše ve druhé osobě, přímo v komunikaci s ním, zpochybňovat jeho postoj ( ~ przyczepić się do kogoś, raczej porządnie i na bogato)
- rýt do něčeho = systematicky něco kritizovat (např. nějaký projekt)

- zkopat něco = pokazit něco, udělat to špatně



---


zlatokop CS
=
poszukiwacz złota PL



2× ekspresywnie:

zlatokop CS
- Albo ktoś, kto stara się zarobić za dużo; albo ew. też ktoś, kto stara się zarobić w ryzykowny (odważny, kozacki, nawet wariacki) sposob.

zlatokopka CS
- Kobieta, która na siłe wyszukiwa bogatych mężczyzń, że by w ten sposob sobie zapewnić przychód.
~ blachara PL



Dla milośników "trampských písní" (coć jak szanty, ale bez morza... takie nasze czeskie, o lesie i rzekach) polecam cca 100 lat mającą piosenkę "Zlatokop Tom".


---


Nářadí CS
=
Narzędzia, sprzęt PL

(
nástroj CS = narzędzie PL;
też w sensie oprogramowania albo on-line usługi

nastrój PL = nálada CS
)



kilof PL
=
krumpáč CS
- czasowniki: kopat; vykopat, zakopat, zkopat, skopat CS



motyka PL
=
motyka CS
- czasowniki: kopat; vykopat, zakopat, zkopat, skopat CS



szpadel PL
=
rýč CS
- czasownik: rýt; zrýt CS


Czasownik "zarýt" CS (trávu, hnojivo; do země)
=
Za pomocą "rytí" CS (kopania szapdłem, przewracania głeby w grządce)
dostać na dół do ziemie trawę, nawóz, obornik.


---

zkopat, cyt. ÚJČ ČAV s malou úpravou/zjemněním příkladu:
- význam: zkypřit; kopáním nohou zbít; zkazit
- příklady: zkopat záhon; zkopat někoho; zkopala jsem diktát

vs.

skopat, cyt. ÚJČ ČAV:
- význam: kopáním, kopnutím snížit, zarovnat, odstranit
- příklady: skopat břeh; skopat pokrývku na zem

---


hrábě CS
=
grabie PL


brány CS (za traktorem; po orbě)
=
brona PL


---


orat CS
=
orać PL


zorat CS
- zrobić oranie
"zorat pole"
- zaorać PL?


zaorat CS
- Dostać coś do ziemie za pomocą pługu. To samo co "zarýt" CS, ale za pomocą pługu.
"zaorat úrodu/hnojivo/hnůj" (PL: plon/nawóz/obornik)
- przyorać PL?


zorat CS (ekspresywnie)
- popsuć coś, zrobić to źle
- zkopat CS
- zorać PL?


Přemysl Oráč
- legendarny książę czeski i założyciel dynastii Przemyślidów [cyt. PL Wiki]
- To "Oráč" ma z tego, że orał.


pluh CS
=
pług PL
(sněžný i na pole; i śnieżny i na połe)

sypač CS
- poprawnie:
Auto z pługiem i urządzeniem do sypania, do zimowego utrzymywania dróg; nieżywotny, liczba mnoga "sypače vyjely"
- potocznie, slangowo:
kulturysta, który bardzo dużo sobie pomaga przez połykanie różnych środków (bo to wszystko sypie do siebie)


silničáři CS
=
drogowcy PL

- liczba pojedyncza teoretycznie: ten jeden silničář; ale w praktyce tego często nie słychać

- dawniej: "cestář" CS (coś jak drogowiec cca 50+ lat temu; raczej pracował sam, przez cały czas na swoim odcinku)


radlice CS
- sněžný pluh CS / pług śnieżny PL
- Coś podobnego jak pluh/pług sn., ale trochę inne, na głębię, uniwersalne
- Chociaż mam bardzo blisko do wszystkiego, co ma opony i służy do pracy, to muszę przyznać, że właśnie tutaj nie jestem zupełnie pewien... znam się raczej na autach użytkowych, i tutaj już chodzi raczej o maszyny...


ruchadlo CS:
- konkretny rodzaj pługu do orania, czeski wynalazek, który zrobił rewolucję w rolnictwie, z roku 1827
- jego autorzy: "bratranci Veverkové"
= kuzyni, każdy z nich miał nazwisko "Veverka" (co znaczy "wiewiórka" PL)
Veverkové



odśnieżać/odśnieżyć PL
- vyhrnovat/vyhrnout sníh CS (pluhem, vyhrnovákem)
- vyhazovat/vyházet/odházet sníh CS (lopatou, vyhrnovákem)
- vyfrézovat sníh CS (sněžnou frézou)
Czeski raczej nie ma biegle używanego jednego uniwersalnego czasownika niezależnego od technologii, może czasami coś jak "uklidit sníh", dosłownie "sprzątnąć śnieg".